Αρχική › Οι τεχνικές που έμαθα › Εξώφυλλο › Η κατασκευή του εξωφύλλου
Η κατασκευή του εξωφύλλου
Η κατασκευή του εξωφύλλου είναι το κάλυμμα που αγκαλιάζει τον κορμό, φτιαγμένο από δυο χαρτόνια, μια λωρίδα για τη ράχη και ύφασμα. Στο δωμάτιο των Χανίων χρησιμοποιώ χαρτόνι ενάμισι χιλιοστό και αφήνω περιθώριο δυο εκατοστών στο ύφασμα. Το αφήνω μια ολόκληρη μέρα κάτω από βάρος πριν το βάλω στο ράφι, αλλιώς τσαλακώνει.
Με λίγα λόγια
- Χρησιμοποιώ χαρτόνι ενάμισι χιλιοστό για τα καλύμματα, ούτε πιο λεπτό ούτε παχύτερο.
- Η λωρίδα της ράχης είναι πλάτους όσο το πλάτισμα του κορμού, συν ένα χιλιοστό.
- Το ύφασμα κόβεται με περιθώριο δυο εκατοστών γύρω από τα χαρτόνια.
- Κολλάω πάνω σε μια σανίδα, ίσια, με τον χάρακα να μετράει κάθε απόσταση.
- Το έτοιμο κάλυμμα μένει μια μέρα κάτω από τις σανίδες με τα τούβλα πριν το ράφι.
Τα χαρτόνια και το πάχος
Για τα καλύμματα χρησιμοποιώ χαρτόνι ενάμισι χιλιοστό, που το αγοράζω από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης σε μεγάλα φύλλα και το κόβω με τον κόφτη πάνω στη ράγα. Το διάλεξα γιατί είναι αρκετά σκληρό να κρατάει το σχήμα, αλλά αρκετά ελαφρύ για βιβλία που κρατάω στο χέρι. Ένα πιο λεπτό χαρτόνι λυγίζει στο ράφι μετά από λίγους μήνες, ενώ ένα παχύτερο βαραίνει το βιβλίο και δυσκολεύει το άνοιγμα. Το ένα χιλιοστό ήταν αδύναμο, τα δυο ήταν υπερβολή· το ενάμισι βρέθηκε με δοκιμές, όχι με υπολογισμό, και μετρήθηκε με τον χάρακα στο τραπέζι.
Το 2019 πάθαμε το κακό με μια στοίβα χαρτόνι που την άφησα στο πάτωμα του μπάνιου μέσα σε μια νάιλον σακούλα· το χαρτόνι τράβηξε υγρασία, φούσκωσε στις άκρες και δεν ξανακόλλησε ποτέ σωστά. Από τότε όλα τα χαρτόνια μένουν σε χάρτινες θήκες, στο ψηλό ράφι, μακριά από τον βορινό τοίχο. Στο δωμάτιο των έξι τετραγωνικών ο χώρος είναι λίγος, αλλά το ψηλό ράφι δίπλα στην πόρτα χωράει τις θήκες όρθιες, και εκεί το χαρτόνι μένει ίσιο και στεγνό όσο το αφήνω, χωρίς να παίρνει υγρασία από το πάτωμα.
Η λωρίδα της ράχης
Ανάμεσα στα δυο χαρτόνια μπαίνει μια λωρίδα από το ίδιο ύφασμα ή από λεπτό χαρτόνι, που σχηματίζει τη ράχη του καλύμματος. Το πλάτος της είναι όσο το πλάτισμα του κορμού, δηλαδή η διάμετρος της στρογγυλεμένης ράχης συν ένα χιλιοστό, για να χωράει άνετα ο κορμός χωρίς να σφίγγει. Αν η λωρίδα βγει στενή, το βιβλίο δεν κλείνει, αν βγει φαρδιά, το κάλυμμα μαζεύει στις άκρες της ράχης. Το μέτρημα το κάνω με τον χάρακα των τριάντα εκατοστών, τον ίδιο που χρησιμοποιώ σε όλα τα στάδια, για να μην μπερδεύομαι ανάμεσα σε όργανα.
Τη λωρίδα την κολλάω πάνω στη σανίδα πρώτα, ίσια, και μετά τοποθετώ τα δυo χαρτόνια εκατέρωθεν, αφήνοντας το κενό της ράχης ανάμεσά τους. Στο τραπέζι της γιαγιάς μου δεν έχω πολύ χώρο, οπότε δουλεύω με ένα καβαλευτό και κρατάω τα χαρτόνια στη θέση τους με μικρά βάρη όσο στεγνώνει η κόλλα. Τον Αύγουστο, που η υγρασία κρατάει τα πάντα μαλακά, η λωρίδα χρειάζεται περισσότερη πίεση για να κολλήσει ίσια· τον Φεβρουάριο στεγνώνει σε τρεις ώρες και τελειώνω νωρίτερα. Η ράχη του καλύμματος πρέπει να ταιριάζει με τη ράχη του κορμού, αλλιώς το βιβλίο δεν κάθεται.
Το ύφασμα και το περιθώριο
Το ύφασμα που ντύνει το κάλυμμα είναι ένα γκρι λινό, αγορασμένο το 2015 σε ρολό, που το κόβω με τον κόφτη σε μέγεθος λίγο μεγαλύτερο από τα χαρτόνια. Το περιθώριο που αφήνω είναι δυo εκατοστά γύρω από κάθε πλευρά, ώστε να μπορώ να το γυρίσω προς τα μέσα χωρίς να τεντωθεί. Αν κόψω ακριβώς στο μέγεθος, το γύρισμα δεν γίνεται και οι γωνίες μένουν γυμνές. Πριν το χρησιμοποιήσω, το αφήνω μια μέρα ξάπλωτο, για να χαλαρώσουν οι ίνες και να μην τραβιέται άνισα πάνω στο χαρτόνι, όπως έμαθα μετά από μια φορά που βιάστηκα και το μετάνιωσα.
Από το φωτοτυπείο παίρνω τα περιθώρια της Παρασκευής για τα δοκιμαστικά, αλλά για το τελικό ύφασμα δεν κάνω εκπτώσεις, γιατί αυτό φαίνεται περισσότερο από κάθε άλλο μέρος. Στο δωμάτιο με τον βορινό τοίχο το λινό μαλακώνει τον Αύγουστο και τραβιέται εύκολα, οπότε το γύρισμα γίνεται πιο απαλά αλλά πρέπει να το πιέσω καλά στις γωνίες. Τον Φεβρουάριο το ύφασμα είναι τσίτωμα και ένα απότομο τράβηγμα αφήνει ρυτίδα που δεν φεύγει· γι' αυτό τον χειμώνα εργάζομαι πιο αργά και με περισσότερο νερό στην κόλλα, ώστε να έχω χρόνο να το ισιώσω πριν στεγνώσει.
Πώς τα κρατάω ίσια
Το μυστικό για ίσια καλύμματα είναι το μέτρημα πριν την κόλλα, όχι μετά. Χαράζω με τον χάρακα τις θέσεις των δυο χαρτονιών και της λωρίδας πάνω στη σανίδα, και κολλάω το καθένα στη σημειωμένη γραμμή. Αν βασιστώ στο μάτι, η μια πλευρά βγαίνει πιο φαρδιά από την άλλη κατά ένα χιλιοστό, που στο ράφι φαίνεται σαν λάθος. Τα δυο χαρτόνια πρέπει να είναι παράλληλα και η απόστασή τους ίδια στα δυο άκρα· τον έλεγχο τον κάνω με τον χάρακα πριν στεγνώσει η κόλλα, γιατί μετά δεν γυρίζει πια χωρίς να σκιστεί.
Μετά το κόλλημα, γυρίζω το ύφασμα προς τα μέσα, ξεκινώντας από τις μακριές πλευρές και αφήνοντας τις γωνίες τελευταίες, γιατί εκεί μαζεύονται οι ίνες. Τις γωνίες τις διπλώνω δυο φορές, πρώτα τη μια πλευρά μετά την άλλη, και τις πιέζω με το δάχτυλο ώστε να μην φουσκώσουν. Στο μικρό τραπέζι της γιαγιάς μου το φως του απογεύματος δείχνει αμέσως αν το ύφασμα τραβήχτηκε στραβά, οπότε σταματάω και το ξαναϊσιώνω πριν στεγνώσει. Δεν είμαι επαγγελματίας βιβλιοδέτης, μα εδώ το μάτι και η υπομονή κάνουν τη διαφορά που κάνει αλλού το εργαλείο, και η πείρα του δακτύλου αξίζει περισσότερο από κάθε οδηγία.
Η πίεση της μιας μέρας
Το τελευταίο στάδιο, και ίσως το πιο σημαντικό, είναι η πίεση. Το έτοιμο κάλυμμα το βάζω ανάμεσα σε δυο σανίδες και το φορτώνω με τα οκτώ τούβλα, αφήνοντάς το μια ολόκληρη μέρα και μια νύχτα. Ό,τι κολλήθηκε στραβά και δεν πιέστηκε, θα ανοίξει αργότερα, οπότε η πίεση δεν είναι στολίδι αλλά μέρος της δουλειάς. Τον Αύγουστο αφήνω και δεύτερη μέρα, γιατί η υγρασία κρατάει το χαρτόνι μαλακό και το κάλυμμα αλλάζει σχήμα αν βιαστώ να το βάλω στο ράφι. Η νύχτα με τα τούβλα είναι η ησυχία που χρειάζεται το χαρτόνι για να καθίσει.
Τα τούβλα τα κρατάω σε μια γωνιά του δωματίου, πάνω σε μια ξύλινη σανίδα, μακριά από τον βορινό τοίχο, για να μην τραβήξουν υγρασία το χειμώνα. Όταν πιέζω το κάλυμμα, βάζω ανάμεσα χαρτί για να μην κολλήσει το ύφασμα πάνω στη σανίδα, και ελέγχω το πρωί αν οι γωνίες έμειναν ίσιες. Αν κάτι φούσκωσε, το ξαναπιέζω μια μέρα ακόμα. Το εξώφυλλο είναι το μόνο που βλέπει ο κόσμος όταν το βιβλίο είναι κλειστό, οπότε η μια μέρα πίεσης είναι η μικρότερη τιμή που πληρώνω για να μην με προδώσει στο ράφι μετά από λίγες εβδομάδες.