Αρχική › Οι τεχνικές που έμαθα › Εξώφυλλο › Η τοποθέτηση του κεφαλαριού
Η τοποθέτηση του κεφαλαριού
Το κεφαλάρι είναι η λεπτή ταινία που μπαίνει στα δυο άκρα της ράχης, κεφάλι και πόδι, και κρατάει τα φύλλα να μη γλιστρούν προς τα έξω. Στο δωμάτιο των Χανίων το κολλάω πάντα πριν το εξώφυλλο, ποτέ μετά, γιατί αλλιώς δεν βρίσκει θέση. Χρησιμοποιώ έτοιμο κεφαλάρι από το χαρτοπωλείο ή ένα που έφτιαξα μόνη μου με κλωστή.
Με λίγα λόγια
- Κολλάω το κεφαλάρι πριν το εξώφυλλο, ποτέ μετά, αλλιώς δεν χωράει.
- Το βάζω πάνω στην έτοιμη στρογγυλεμένη ράχη, όχι πάνω σε επίπεδη.
- Μια λεπτή στρώση κόλλας αρκεί, όχι χυμένη, για να μη μουσκέψει το χαρτί.
- Πιέζω με σανίδα και τούβλα μέχρι το πρωί, ώστε να κολλήσει ίσια.
- Το πλάτος του είναι πέντε χιλιοστά, όσο περίπου και το πλάτισμα του ώμου.
Τι είναι και γιατί το βάζω
Το κεφαλάρι είναι μια λεπτή ταινία, συνήθως από ύφασμα ή κλωστή, που καθίζει στα δυο άκρα της ράχης του βιβλίου, εκεί που τελειώνουν τα φύλλα. Στα παλιά βιβλία του παζαριού της Κυριακής το έβλεπα σαν διακοσμητική λεπτομέρεια, αλλά στην πράξη κάνει δουλειά: κρατάει τα πρώτα και τα τελευταία φύλλα να μη γλιστρούν προς τα έξω όταν το βιβλίο ανοίγει συχνά. Χωρίς αυτό, μετά από καιρό το κεφάλι και το πόδι του βιβλίου μαζεύουν και το εξώφυλλο χαλαρώνει. Εγώ το βάζω γιατί το βλέπω να βοηθάει, όχι γιατί το λέει κανένας κανόνας που διάβασα κάπου.
Στο δωμάτιο των έξι τετραγωνικών το κεφαλάρι είναι από τα λίγα πράγματα που φαίνονται αμέσως αν βγήκαν στραβά, μαζί με το εξώφυλλο. Γι' αυτό το δουλεύω αργά και το κοιτάζω στο λοξό φως του απογεύματος, που πέφτει από το παράθυρο δίπλα στον βορινό τοίχο. Δεν είμαι επαγγελματίας βιβλιοδέτης και δεν έχω μάθει τη δουλειά σε καμιά σχολή, οπότε ό,τι ξέρω το έμαθα κοιτάζοντας παλιά βιβλία και κάνοντας τα δικά μου λάθη, που τα κράτησα όλα στο τετράδιό μου με ημερομηνία.
Από πού το παίρνω
Το έτοιμο κεφαλάρι το αγοράζω από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης, σε ρολό, σε δυο με τρία χρώματα που ταιριάζουν με το ύφασμα του εξωφύλλου. Είναι φθηνό και εξοικονομεί χρόνο, όταν έχω πολλά βιβλία να τελειώσω. Τα δυο όμως που έφτιαξα μόνη μου, με λινή κλωστή και μια βελόνα πάνω σε μια χάρτινη βάση, βγήκαν πιο ζεστά στην όψη, αν και πήραν περισσότερη ώρα. Το χαρτόνι της βάσης το κόβω με τον κόφτη, πάντα με ράγα, για να βγει ίσιο το πλάτος και να μην παίζει στο ράψιμο της κλωστής.
Από το φωτοτυπείο όπου δουλεύω παίρνω τα κομμένα περιθώρια της Παρασκευής, και από εκεί βγαίνουν τα χαρτιά για τις δοκιμές μου, ακόμα και για το κεφαλάρι όταν πειραματίζομαι. Τον Αύγουστο, που η υγρασία κρατάει τα υλικά μαλακά, το έτοιμο κεφαλάρι κολλάει πιο εύκολα αλλά πρέπει να το αφήσω να στεγνώσει μέχρι το πρωί. Τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ, στεγνώνει σε τρεις ώρες και γίνεται τσίτωμα, οπότε το πιέζω αμέσως για να μην ξεκολλήσει στις άκρες. Η προέλευση δεν αλλάζει τη μέθοδο, αλλάζει μόνο τον χρόνο που της δίνω.
Πώς το κολλάω
Κολλάω το κεφαλάρι με μια λεπτή στρώση λευκής κόλλας, αραιωμένης με λίγο νερό, που την απλώνω με το φαρδύ επίπεδο πινέλο. Δεν χύνω κόλλα πάνω στη ράχη, γιατί τότε μουσκεύει το χαρτί και το κεφαλάρι βουλιάζει. Βάζω την ταινία πάνω στην ήδη στρογγυλεμένη ράχη, πιέζοντάς την με το δάχτυλο από το κέντρο προς τις άκρες, ώστε να μη μείνει φυσαλίδα αέρα από κάτω. Το πλάτος που αφήνω να φαίνεται είναι γύρω στα πέντε χιλιοστά, όσο περίπου και το πλάτισμα του ώμου στο προηγούμενο στάδιο.
Αφού το τοποθετήσω, περνάω από πάνω μια λεπτή σανίδα και βάζω βάρος, τα τούβλα, για να κολλήσει ίσια μέχρι το πρωί. Στο δωμάτιο με τον βορινό τοίχο προσέχω να μην ακουμπήσω τη σανίδα κατευθείαν στον τοίχο, γιατί η υγρασία τραβιέται από κάτω και το κεφαλάρι ξεκολλάει άνισα. Μετά από χρόνια, έμαθα ότι η πίεση εδώ είναι πιο σημαντική από την ποσότητα της κόλλας· λίγη κόλλα και πολλή πίεση κερδίζουν πάντα την πολύ κόλλα χωρίς πίεση, που άφηνε πάντα κενά και φουσκώματα στις άκρες της ράχης.
Πριν το εξώφυλλο, ποτέ μετά
Ο κανόνας που δεν παραβιάζω είναι απλός: το κεφαλάρι μπαίνει πριν το εξώφυλλο, ποτέ μετά. Όταν το βάζω πριν, το κάλυμμα το σκεπάζει λίγο στις άκρες και το αποτέλεσμα είναι καθαρό, σαν να βγήκε έτσι από την αρχή. Αν το αφήσω για μετά, το εξώφυλλο έχει ήδη κολλήσει και δεν υπάρχει χώρος να μπει η ταινία χωρίς να τη σηκώσω, οπότε βγαίνει στραβή και φουσκωμένη. Η σειρά λοιπόν είναι: ράψιμο, πλάτισμα, κεφαλάρι, μετά εξώφυλλο. Το 2020 το ξέχασα μια φορά και το μετάνιωσα, γιατί έπρεπε να ξηλώσω για να το διορθώσω.
Το κεφαλάρι λοιπόν καθίζει πάνω στην έτοιμη καμπύλη, όχι πάνω σε επίπεδη ράχη, γιατί αλλιώς δεν ακολουθεί το σχήμα του βιβλίου και στο ράφι φαίνεται να επιπλέει. Στο μικρό τραπέζι της γιαγιάς μου χωράνε μόνο η σανίδα και ο κορμός, οπότε η τοποθέτηση γίνεται με το βιβλίο όρθιο, στηριγμένο σε ένα καβαλευτό, και όχι ξαπλωμένο. Δεν χρειάζομαι τίποτα περισσότερο από το πινέλο, τη σανίδα και τα τούβλα που έχω ήδη στο ράφι από το 2013. Η απλότητα του εξοπλισμού με βοηθάει να εστιάζω στο ίσιωμα και όχι στο εργαλείο.
Το λάθος με το στραβό
Το πιο συχνό μου λάθος με το κεφαλάρι είναι να μην το ισιώσω πριν την πίεση. Αν βιαστώ και βάλω τη σανίδα πάνω σε μια ταινία που γλιστράει, το πρωί την βρίσκω στραβή κατά ένα χιλιοστό, που στο ράφι φαίνεται σαν δυο. Τώρα την κοιτάζω στο λοξό φως πριν κλείσω την πρέσα, και αν διστάζω, την ξεκολλάω απαλά με νερό και την ξαναβάζω. Το νερό δεν βλάπτει το έτοιμο κεφαλάρι, αρκεί να μην το τρίψω με δύναμη. Η υπομονή εδώ πληρώνεται το πρωί, όταν το βιβλίο βγαίνει ίσιο και έτοιμο για το επόμενο στάδιο της κατασκευής.
Άλλο λάθος ήταν να βάλω παχύτερο κεφαλάρι, επτά χιλιοστά αντί για πέντε, σε ένα λεπτό βιβλίο, που έμοιαζε να φοράει κασκόλ. Το κατέβασα και έβαλα το λεπτό, και η αναλογία επέστρεψε. Στα Χανιά, με τον Αύγουστο να μαλακώνει τα πάντα, πειράζω λιγότερα πράγματα την ώρα που κολλάω, γιατί το χαρτί συγχωρεί λιγότερο το λάθος όταν είναι υγρό. Το δωμάτιο με τον βορινό τοίχο μού το υπενθυμίζει κάθε βράδυ, όταν η παλάμη μου νιώθει τη δροσιά και μου λέει να αφήσω τη σανίδα να μείνει ως το πρωί χωρίς να την ανοίξω.