Αρχική › Οι τεχνικές που έμαθα › Εξώφυλλο › Το κόψιμο των άκρων
Το κόψιμο των άκρων
Το κόψιμο των άκρων είναι η στιγμή που το βιβλίο αποκτά την τελική του όψη, αλλά και η πιο επικίνδυνη αν βιαστώ. Στο δωμάτιο των Χανίων κόβω μόνο όταν ο κορμός είναι εντελώς στεγνός, αλλιώς το χαρτί μασάει αντί να κοπεί. Χρησιμοποιώ τον κόφτη με τη ράγα και αφήνω περιθώριο δυο χιλιοστά σε κάθε πλευρά γύρω από το κείμενο.
Με λίγα λόγια
- Κόβω μόνο όταν ο κορμός είναι στεγνός, αλλιώς το χαρτί μασάει και τσαλακώνει.
- Χρησιμοποιώ τον κόφτη με μεταλλική ράγα, ποτέ ελεύθερο χέρι.
- Αφήνω περιθώριο δυο χιλιοστά από το κείμενο σε κάθε πλευρά.
- Η σειρά είναι κεφάλι, μετά πόδι, ύστερα το μπροστινό άκρο.
- Τον Φεβρουάριο κόβω νωρίς, τον Αύγουστο περιμένω μέχρι να στεγνώσει το πρωί.
Γιατί κόβω καθόλου τα άκρα
Τα πρώτα μου βιβλία δεν είχαν κομμένα άκρα, γιατί φοβόμουν τον κόφτη και το αποτέλεσμα έμοιαζε με τετράδιο του σχολείου, όχι με δεμένο βιβλίο. Στο παζάρι της Κυριακής είδα παλιά βιβλία με λεία άκρα και κατάλαβα ότι αυτό τα έκανε να δείχνουν ολοκληρωμένα. Το κόψιμο αφαιρεί το περιθώριο που άφησα στο ράψιμο και ισιώνει τις άκρες που το στρογγύλεμα και το πλάτισμα μετακίνησαν ελαφρά. Χωρίς αυτό, το βιβλίο μοιάζει μισοτελειωμένο, σαν να του λείπει το τελευταίο πέρασμα πριν μπει στο ράφι.
Το κόψιμο όμως δεν είναι διορθωτικό εργαλείο για λάθη του ραψίματος. Αν τα τετράδια βγήκαν άνισα, το κόψιμο θα τα κάνει να δείχνουν ίσια μόνο στην επιφάνεια, ενώ μέσα θα παραμένουν στραβά. Γι' αυτό μετράω τα τετράδια πριν τα ράψω και ελέγχω το ίσιωμα πριν πιάσω τον κόφτη. Δεν είμαι επαγγελματίας βιβλιοδέτης, οπότε δεν υπόσχομαι τελειότητα· υπόσχομαι μόνο ότι το δικό μου χέρι κάνει την ίδια κίνηση κάθε φορά, κι αυτό αρκεί για ένα καθαρό άκρο.
Ο κόφτης και η ράγα
Χρησιμοποιώ έναν κόφτη με λεπίδα και μια μεταλλική ράγα που γλιστράει πάνω στον κορμό. Τον αγόρασα το 2014 από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης, και από τότε τον χρησιμοποιώ μόνο για χαρτόνι και χαρτί, ποτέ για ύφασμα, γιατί η λεπίδα μου μπλέκει στις ίνες και χαλάει. Η ράγα κρατάει την κίνηση ευθεία· αν κόψω ελεύθερο χέρι, το άκρο βγαίνει λοξό και το βιβλίο γέρνει. Πριν κόψω, σφίγγω τον κορμό ανάμεσα σε δυο σανίδες ώστε να μην κουνηθεί ούτε ένα χιλιοστό όση ώρα περνάω τη λεπίδα πάνω του.
Η λεπίδα πρέπει να είναι κοφτερή, αλλιώς τραβάει το χαρτί αντί να το κόβει. Έχω μάθει να αλλάζω τη λεπίδα κάθε δυο με τρεις κοπές, γιατί στο δωμάτιο με τον βορινό τοίχο το φως είναι λιγοστό και δεν βλέπω αμέσως το τράβηγμα. Τον Αύγουστο που η υγρασία μαλακώνει τις ίνες, μια αμβλεία λεπίδα αφήνει νήματα στα άκρα· τα τρίβω μετά με ψιλό γυαλόχαρτο, αλλά προτιμώ να αλλάξω λεπίδα και να μην φτάσω εκεί. Η προετοιμασία παίρνει πέντε λεπτά και γλιτώνει μισή ώρα καθάρισμα στο τέλος.
Μόνο όταν είναι στεγνό
Ο χρυσός κανόνας μου είναι ένας: κόβω μόνο όταν ο κορμός είναι εντελώς στεγνός. Το 2016 έκοψα ένα βιβλίο λίγες ώρες μετά την κόλλα, επειδή βιαζόμουν για το παζάρι της Κυριακής, και το χαρτί μάσησε αντί να κοπεί· τα άκρα έμειναν τσαλακωμένα και το βιβλίο το πέταξα. Από τότε αφήνω τον κορμό τουλάχιστον μια μέρα στην πρέσα, τις δυο σανίδες με τα οκτώ τούβλα, πριν αγγίξω τον κόφτη. Τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ αναμμένο, το στέγνωμα παίρνει τρεις ώρες· τον Αύγουστο μπορεί να πάρει και δυο μέρες, ανάλογα με το πόσο βαριά είναι η νύχτα.
Στα Χανιά η υγρασία του Αυγούστου είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του καθαρού κόψιματος. Ένα βιβλίο που το κόλλησα στις δέκα το βράδυ μπορεί το πρωί να είναι ακόμα μαλακό στη ράχη, και αν το πιέσω στον κόφτη, η λεπίδα θα γλιστρήσει. Γι' αυτό τον Αύγουστο κόβω μόνο όσα άφησα δυο μέρες πριν, και πάντα το πρωί, όταν η υγρασία πέφτει λίγο. Το δωμάτιο των έξι τετραγωνικών το καταλαβαίνω από την παλάμη μου, όχι από όργανο, και η παλάμη μου σπανίως λέει ψέματα τον Αύγουστο, όταν η υγρασία κολλάει στα δάχτυλα.
Η σειρά των τριών πλευρών
Κόβω τις τρεις πλευρές με συγκεκριμένη σειρά: πρώτα το κεφάλι, δηλαδή το πάνω άκρο, μετά το πόδι, το κάτω, και τελευταίο το μπροστινό άκρο, εκείνο που ανοίγει ο αναγνώστης. Ξεκινάω από το κεφάλι γιατί εκεί το χαρτί είναι πιο σταθερό μετά την πίεση, και τελειώνω στο μπροστινό γιατί εκεί φαίνεται περισσότερο το ίσιωμα. Αν αλλάξω τη σειρά, το τελευταίο άκρο τραβιέται από το βάρος των άλλων και βγαίνει λοξό. Η ράγα μπαίνει κάθε φορά στην ίδια απόσταση από το κείμενο, γιατί αλλιώς τα άκρα δεν βγαίνουν παράλληλα μεταξύ τους στο ίδιο βιβλίο.
Το περιθώριο που αφήνω είναι δυο χιλιοστά από το κείμενο σε κάθε πλευρά. Αν κόψω πιο κοντά, κινδυνεύω να κόψω λέξεις, αν πιο μακριά, το βιβλίο δείχνει άδειο στις άκρες. Το μέτρημα το κάνω με τον μεταλλικό χάρακα των τριάντα εκατοστών, τον ίδιο που χρησιμοποιώ στο ράψιμο. Στο μικρό τραπέζι της γιαγιάς μου χωράνε μόνο δυο σανίδες και ο κορμός, οπότε η ράγα πρέπει να είναι κοντή και σταθερή. Δεν χρειάζομαι τίποτα περισσότερο από αυτά που ήδη έχω στο ράφι, και αυτό με ησυχάζει όταν κόβω αργά το βράδυ.
Το μάθημα με το μάσημα
Το πιο δασκαλίστικο λάθος μου στο κόψιμο ήταν το βιάσμα. Όσες φορές έκοψα νωρίς, το αποτέλεσμα ήταν χειρότερο από το να μην έκοβα καθόλου, γιατί το τσαλάκωμα δεν διορθώνεται ούτε με γυαλόχαρτο. Τώρα κοιτάζω το ημερολόγιό μου, το τετράδιο καταγραφής, και διαβάζω πότε κόλλησα· αν λέει Αύγουστος και χθες, το αφήνω. Το δωμάτιο με τον βορινό τοίχο μου το θυμίζει κάθε πρωί, όταν ακουμπάω την παλάμη και νιώθω τη δροσιά ακόμα και τον Ιούλιο. Η υπομονή εδώ δεν είναι αρετή, είναι προϋπόθεση, και όποιος τη λυπηθεί την πληρώνει στο ράφι μετά από λίγους μήνες.
Μετά το κόψιμο περνάω τα άκρα με ψιλό γυαλόχαρτο, ελαφρά, μόνο για να φύγουν τα τελευταία νήματα, ποτέ για να λειάνω το χαρτί της σελίδας. Το γυαλόχαρτο το κρατάω κομμένο στο τέταρτο, σε δυο κομμάτια, ένα χοντρό κι ένα ψιλό, και τα χρησιμοποιώ μόνο στη ράχη και στα άκρα, ποτέ πάνω στο κείμενο. Έτσι το βιβλίο παίρνει το τελικό του άγγιγμα χωρίς να χάσει ίνα. Το κόψιμο τελειώνει εκεί, και μετά πάω στο κεφαλάρι και το εξώφυλλο, που περιμένουν τη σειρά τους.