Αρχική › Τα εργαλεία που κρατάω › Υλικά › Το χαρτί
Το χαρτί
Το πρώτο πράγμα που κατάλαβα στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων ήταν πως το χαρτί δεν έρχεται όλο ίδιο. Κάθε Παρασκευή γυρίζω από το φωτοτυπείο της παλιάς πόλης με τα κομμένα περιθώρια στην τσάντα, και από εκεί βγήκαν τα μισά μου τετράδια. Τον Αύγουστο το χαρτί τραβάει την υγρασία του βορινού τοίχου και μαλακώνει· τον Φεβρουάριο στεγνώνει γρήγορα δίπλα στο καλοριφέρ. Δεν το μελέτησα ποτέ σε σχολείο, μα το έμαθα με τα δάχτυλα.
- Χρονιά που άρχισα να το μαζεύω
- 2013, από τα περιθώρια του φωτοτυπείου
- Βάρος που χρησιμοποιώ συνήθως
- 80 έως 120 γραμμάρια ανά τετραγωνικό μέτρο
- Πού το δουλεύω
- στο τραπέζι της γιαγιάς, δίπλα στον βορινό τοίχο
- Πού το φυλάω
- σε χάρτινες θήκες στο ψηλό ράφι, μακριά από τον τοίχο
Από πού έρχεται το χαρτί μου
Κάθε Παρασκευή το φωτοτυπείο της παλιάς πόλης πετάει μια μεγάλη στοίβα κομμένα περιθώρια, και εγώ τα μαζεύω πριν πέσουν στον κάδο της γειτονιάς. Δεν είναι χαρτί βιβλίου ούτε κάτι ιδιαίτερο, μα για τις δοκιμές μου και για τα απλά τετράδια που ράβω κάνει μια χαρά την δουλειά της. Το χαρτί αυτό έχει ζωή μικρή, γράφεται εύκολα και διπλώνει χωρίς να σπάει, κι ας μην είναι το πιο καθαρό που κυκλοφορεί στο μαγαζί της γωνίας.
Το παζάρι της Κυριακής μου δίνει άλλες φορές παλιά τετράδια και περιοδικά, όλα φθηνά και μεταχειρισμένα, που τα ξαναχρησιμοποιώ όπως τα βρίσκω χωρίς να τα πειράζω πολύ. Δεν αγοράζω ποτέ μεγάλες ποσότητες, γιατί στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δεν χωράνε ούτε στοίβες ούτε κιβώτια να στριμωχτούν. Ένα ράφι ψηλά κρατάει τις χάρτινες θήκες με το καθαρό χαρτί, και το δουλεύω λίγο λίγο, όσο μου χρειάζεται για το τετράδιο της στιγμής, χωρίς να μαζεύω παλιόχαρτα που δεν θα δουλέψω ποτέ.
Το βάρος και τι σημαίνει στην πράξη
Το βάρος του χαρτιού το λέμε σε γραμμάρια για κάθε τετραγωνικό μέτρο, και αυτό καθορίζει πώς συμπεριφέρεται το τετράδιο όταν το πιάνω στα χέρια. Τα ελαφρά φύλλα των ογδόντα γραμμαρίων γράφονται εύκολα και διπλώνουν ανέμελα, μα τσαλακώνονται με το παραμικρό άγγιγμα και χάνουν το σχήμα τους. Τα βαριά των εκατόν είκοσι γραμμαρίων στέκονται καλύτερα όρθια στο ράφι, μα θέλουν πιο προσεχτικό δίπλωμα γιατί αντιστέκονται στα δάχτυλα και δεν υποχωρούν εύκολα.
Όταν ράβω ένα τετράδιο με πολλά φύλλα, προσέχω το άθροισμα του βάρους, γιατί ο κορμός δεν πρέπει να γίνει πιο χοντρός από όσο αντέχει το εξώφυλλο που έχω ήδη κόψει. Ένα χαρτί πολύ βαρύ κάνει το βιβλίο να μην κλείνει σωστά, και τότε η ράχη μένει ανοιχτή σαν στόμα που δεν θέλει να δαγκώσει. Εγώ κρατάω σημείωση στο τετράδιο καταγραφής, με την ημερομηνία και το βάρος, για να θυμάμαι τι βγήκε στο τέλος κάθε φορά που ξαναδοκιμάζω ένα μέγεθος.
Η φυσική κατεύθυνση των ινών
Κάθε φύλλο έχει μια φυσική κατεύθυνση που ακολουθούν οι ίνες του, και αυτή καθορίζει πώς διπλώνει και πώς μαλακώνει το χαρτί όταν το πιέζω. Αν διπλώνεις κατά την ίνα, το φύλλο αντιστέκεται και σπάει στη μέση με έναν άσχημο ήχο· αν διπλώνεις κάθετα στην ίνα, υποχωρεί απαλά και το δίπλωμα κάθεται ήσυχο χωρίς να φουσκώνει. Το μαθαίνω αγγίζοντας το φύλλο και σκίζοντάς το λίγο στην άκρη, για να δω πού χωρίζει πιο εύκολα και πού αντιστέκεται.
Στα τετράδιά μου προσπαθώ όλα τα φύλλα να έχουν την ίδια κατεύθυνση, γιατί αλλιώς το μπλοκ στραβώνει και δεν κλείνει ίσια στο ράφι. Όταν κολλάω το ενδοχαρτο στη ράχη, προσέχω η ίνα να τρέχει προς την ίδια μεριά με τα φύλλα, αλλιώς το βιβλίο κυρτώνει μετά από λίγες μέρες και πονάει το μάτι. Δεν έχω όργανο να το μετρήσω, το καταλαβαίνω με την παλάμη και με την αίσθηση του χαρτιού ανάμεσα στα δάχτυλα, όπως έμαθα από την πρώτη μέρα μέσα στο δωμάτιο.
Τι κάνει η υγρασία του Αυγούστου
Τον Αύγουστο ο βορινός τοίχος στο δωμάτιό μου βγάζει υγρασία, και το χαρτί την τραβάει αμέσως μέσα του σαν να διψάει. Ένα βιβλίο που το κόλλησα στις δέκα το βράδυ, το πρωί είναι ακόμα μαλακό και δεν έχει στεγνώσει καθόλου, γι αυτό μαθαίνω να μην βιάζομαι εκείνους τους μήνες. Αφήνω περισσότερες μέρες το τετράδιο κάτω από τις σανίδες με τα οχτώ τούβλα, μέχρι να νιώσω το χαρτί στεγνό μέχρι την καρδιά και να μην κολλάει στο δάχτυλο.
Τον Φεβρουάριο πάλι, με το καλοριφέρ αναμμένο, το ίδιο χαρτί στεγνώνει σε τρεις ώρες και γίνεται άκαμπτο αν το ακουμπήσω κοντά στη ζέστη. Γι αυτό το μετακινώ μακριά από τη σόμπα και το αφήνω στο ψηλό ράφι, όπου ο αέρας περνάει ήρεμα και το χαρτί ησυχάζει. Η διαφορά ανάμεσα στους δυο μήνες είναι τεράστια, και καθορίζει πότε ανοίγω καινούργια δουλειά και πόση κόλλα βάζω κάθε φορά που κολλάω τα φύλλα μαζί.
Πώς το φυλάω και τι έμαθα το 2014
Όλα τα χαρτιά μου μένουν σε χάρτινες θήκες στο ψηλό ράφι, μακριά από τον τοίχο, γιατί έμαθα με τον δύσκολο τρόπο πως η υγρασία χαλάει τα πάντα στο πέρασμα του χρόνου. Δεν τα αφήνω ποτέ στο πάτωμα και δεν τα βάζω σε νάιλον σακούλα, γιατί εκεί μέσα τραβάνε υγρασία και μετά δεν γυρίζουν πίσω με τίποτα. Το δωμάτιο των έξι τετραγώνων έχει τον βορινό τοίχο του, κι εγώ έμαθα να σεβαστώ αυτόν τον τοίχο σαν να είναι ζωντανός και να τον αποφεύγω όταν βρέχει έξω.
Το 2014 κόλλησα τη ράχη ενός βιβλιού με πολύ χοντρή κόλλα, νομίζοντας πως έτσι θα κρατούσε γερά για πάντα και δεν θα χώριζε ποτέ. Το αποτέλεσμα ήταν το βιβλίο να μην ανοίγει καθόλου, να μένει κολλημένο σαν πέτρα, και το κράτησα ακόμα σήμερα σαν υπενθύμιση πάνω στο ράφι δίπλα στα άλλα. Από τότε βάζω λίγη κόλλα, την απλώνω λεπτά με το πινέλο, και αφήνω τον χρόνο να κάνει τη δουλειά του ήρεμα, χωρίς να πανικοβάλλομαι μήπως και χαλαρώσει η ράχη.