Αρχική › Τα εργαλεία που κρατάω › Υλικά › Το χαρτόνι του εξωφύλλου
Το χαρτόνι του εξωφύλλου
Το χαρτόνι του εξωφύλλου είναι ο σκελετός κάθε βιβλίου που φτιάχνω, και το κρατάω σε χάρτινες θήκες στο ψηλό ράφι. Χρησιμοποιώ χαρτόνι ενάμισι χιλιοστό για τα καλύμματα, ούτε πιο λεπτό ούτε πιο χοντρό. Το 2019 έμαθα με τον πιο άσχημο τρόπο τι γίνεται αν το αφήσεις να πάρει υγρασία, και από τότε άλλαξα εντελώς τον τρόπο που το φυλάω.
- Αγορά
- 2016, από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης
- Πάχος
- ενάμισι χιλιοστό
- Πού το δουλεύω
- καλύμματα εξωφύλλου, στο τραπέζι της γιαγιάς
- Πού το φυλάω
- χάρτινες θήκες, ψηλό ράφι, μακριά από τον τοίχο
Ποιο χαρτόνι διαλέγω
Διαλέγω χαρτόνι που το παίρνω από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης, πάχους ενάμισι χιλιοστό. Είναι αρκετά στιβαρό για να κρατάει το σχήμα του εξωφύλλου, μα αρκετά εύκαμπτο για να κλείνει το βιβλίο χωρίς να σπάει στη ράχη. Δοκίμασα μια φορά ένα πιο χοντρό, δυο χιλιοστών, και το εξώφυλλο έγινε βαρύ και δύσκαμπτο, δεν έκλεινε καλά. Το πιο λεπτό, του ενός χιλιοστού, λύγιζε αν το πίεζα και άφηνε σημάδι στο χαρτί από κάτω όταν το πρέσαρα.
Δεν ξέρω την ακριβή ποιότητα του χαρτονιού που πουλάνε εκεί, και δεν ρωτάω· κοιτάζω το πάχος με τον χάρακα των τριάντα εκατοστών που αγόρασα το 2014 και παίρνω ό,τι μοιάζει σταθερό. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δεν έχω χώρο για στοκ, γι αυτό παίρνω λίγα φύλλα κάθε φορά που κατεβαίνω στην πόλη. Το κάθε φύλλο το μετράω πριν το κόψω, γιατί το χαρτόνι δεν συγχωρεί λάθος ούτε στο χιλιοστό, όπως μου έχει ξανασυμβεί.
Το μάθημα του 2019
Το 2019 έκανα το λάθος που δεν ξέχασα. Είχα αφήσει μια στοίβα χαρτόνι στο πάτωμα του μπάνιου, μέσα σε μια νάιλον σακούλα, νομίζοντας πως έτσι θα τα προστάτευα από τη σκόνη. Το χαρτόνι τράβηξε υγρασία από τον αέρα του μπάνιου, φούσκωσε στις άκρες και πήρε μια κυρτή μορφή που δεν ξανακόλλησε ποτέ σωστά στο εξώφυλλο. Τα εξώφυλλα που έφτιαξα από εκεί βγήκαν στραβά, με φουσκωμένες γωνίες, και τα πέταξα όλα στον κάδο με βαριά καρδιά.
Από εκείνη τη μέρα άλλαξα τα πάντα. Όλα τα υλικά μου μένουν σε χάρτινες θήκες, τοποθετημένες στο ψηλό ράφι, μακριά από τον τοίχο και μακριά από κάθε δωμάτιο με υγρασία. Τον Αύγουστο, που ο βορινός τοίχος στο δωμάτιό μου βγάζει υγρασία, διπλοτσεκάρω τις θήκες. Το μπάνιο έμεινε έξω από κάθε σκέψη φύλαξης. Το χαρτόνι είναι ήσυχο υλικό, μα αν πάρει νερό μια φορά, δεν γυρίζει πίσω ό,τι κι αν κάνεις μετά.
Το κόψιμο
Το κόβω με τον κόφτη χαρτιού πάνω σε μια ράγα, και μετράω δυο φορές πριν κατεβάσω τη λεπίδα. Το χαρτόνι γλιστράει αν δεν το κρατάω σταθερά, γι αυτό το πιέζω με το χέρι κοντά στη ράγα όσο κόβω. Μια φορά έκοψα βιαστικά και το ίσιο έγινε λοξό κατά δυο χιλιοστά· το εξώφυλλο δεν έκλεισε ποτέ σωστά. Από τότε κόβω μόνο όταν το φως είναι αρκετό, συνήθως το πρωί, όχι στο τέλος μιας κουρασμένης βραδιάς που το μάτι δεν είναι σίγουρο.
Αφήνω περιθώριο δυο εκατοστών γύρω από το μέγεθος του κορμού, γιατί το ύφασμα και το ενδόχαρτο πρέπει να γυρίσουν στις άκρες. Αν το κόψω ακριβώς στο μέγεθος, το εξώφυλλο βγαίνει σφιχτό και τραβάει. Στο φωτοτυπείο όπου δουλεύω βλέπω κάθε μέρα κομμένα χαρτιά, μα εκεί η δουλειά είναι άλλη· εγώ κόβω λίγα φύλλα, ένα ένα, και τα ελέγχω με το μάτι. Το λάθος στο μέτρο δεν φαίνεται αμέσως, φαίνεται όταν ραφτεί το βιβλίο και πιεστεί η ράχη του.
Η πρέσα και η ξεκούραση
Μετά που φτιάχνω το εξώφυλλο, το αφήνω μια ολόκληρη μέρα κάτω από τις δυο σανίδες που είναι φορτωμένες με οκτώ τούβλα. Δεν έχω πρέσα μηχανική, μα αυτό το αυτοσχέδιο κάνει τη δουλειά αν το αφήσεις αρκετά. Το χαρτόνι θέλει χρόνο να καθίσει ίσιο, ειδικά αν πήρε λίγη υγρασία από τον αέρα του δωματίου. Τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ αναμμένο, στεγνώνει γρήγορα και η πρέσα χρειάζεται λιγότερες ώρες· τον Αύγουστο την αφήνω μέχρι την άλλη μέρα για να σιγουρευτώ.
Ανάμεσα στο χαρτόνι και τις σανίδες βάζω πάντα ένα φύλλο χαρτί, για να μην κολλήσει τίποτα πάνω του. Το τετράδιο καταγραφής μου λέει πότε μπήκε στο ράφι και πότε βγήκε, γιατί ξεχνώ εύκολα τις μέρες. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων η πρέσα καταλαμβάνει σχεδόν όλο το τραπέζι, μα δεν τη μετακινώ· εκεί ανήκει. Όταν το εξώφυλλο βγει από κάτω ίσιο και σταθερό, τότε μόνο το πάω στο ράφι και ανοίγω καινούργια δουλειά.
Πού σταματάω
Δεν φτιάχνω εξώφυλλα για βιβλία που έχουν αξία για κάποιον άλλον, ούτε για παλιούς τόμους που θέλουν συντήρηση. Ένα βιβλίο του 1920 ή ένα οικογενειακό άλμπουμ δεν είναι δουλειά για το χαρτόνι μου· πηγαίνουν σε συντηρητή ή μένουν όπως είναι. Δεν γράφω συμβουλές για την ασφάλεια των υλικών, ούτε λέω τι να προσέχει κανείς με τα χημικά, γιατί δεν τα έχω σπουδάσει ποτέ και δεν θέλω να παραπλανήσω κανέναν.
Δεν είμαι επαγγελματίας και δεν προσποιούμαι ότι είμαι· μαθαίνω μόνη μου από το 2013, στον ελεύθερο χρόνο μετά τη δουλειά. Το χαρτόνι είναι το υλικό που με ταπείνωσε το 2019, και γι αυτό το σέβομαι περισσότερο τώρα. Αν ένα εξώφυλλο βγει στραβό, το ξηλώνω και το ξανακόβω, χωρίς βιασύνη. Στα Χανιά, στο μικρό μου δωμάτιο, η υπομονή είναι το μόνο εργαλείο που δεν χαλάει ποτέ και δεν παίρνει υγρασία.