Αρχική › Τα εργαλεία που κρατάω › Υλικά › Η κόλλα
Η κόλλα
Έχω στο ράφι μου δυο είδη κόλλας, και τα δυο άσπρα, υδατικά. Το ένα το αγόρασα από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης, το άλλο το έφτιαξα μια φορά μόνη μου και δεν το ξανάκανα. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων, δίπλα στην κουζίνα, η κόλλα στεγνώνει αλλιώς τον Αύγουστο που ο βορινός τοίχος βγάζει υγρασία και αλλιώς τον Φεβρουάριο με το καλοριφέρ.
- Χρονιά που την έμαθα
- 2013, στα πρώτα μου τετράδια
- Αραίωμα που κρατάω
- τρία μέρη κόλλα με ένα μέρος νερό
- Πού τη δουλεύω
- ράχη και ενδόχαρτο, στο τραπέζι της γιαγιάς
- Πού τη φυλάω
- χάρτινη θήκη, ψηλό ράφι, μακριά από τον τοίχο
Τι κόλλα κρατάω
Κρατάω μια λευκή κόλλα που την πήρα από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης, την ίδια που πουλάνε για χαρτί. Δεν ξέρω τι ακριβώς περιέχει και δεν το ψάχνω· ξέρω μόνο ότι ανακατεύεται με νερό και ότι δεν μυρίζει έντονα. Μια φορά, το 2014, προσπάθησα να φτιάξω μόνη μου μια πάστα από αλεύρι και νερό, την άπλωσα στη ράχη ενός τετραδίου και την επόμενη μέρα είχε σκληρύνει με τρόπο που δεν ξανάνοιγε. Από τότε μένω στην έτοιμη, και την αραιώνω όσο χρειάζεται κάθε φορά.
Το δοχείο που τη φυλάω είναι ένα παλιό βαζάκι με καπάκι, και μέσα του βάζω πάντα μια στρώση νερού από πάνω για να μην πιάσει κρούστα. Στο φωτοτυπείο όπου δουλεύω πετάνε κάθε Παρασκευή τα κομμένα περιθώρια, και από εκεί πήρα τα πρώτα μου χαρτιά για να δοκιμάσω την κόλλα πριν την εμπιστευτώ σε ένα ολόκληρο βιβλίο. Η διαφορά φάνηκε αμέσως: στα περιθώρια έμαθα πού τρέχει και πού μένει σβώλος, και προσάρμοσα το χέρι μου σιγά σιγά.
Το αραίωμα
Δεν χρησιμοποιώ την κόλλα όπως βγαίνει από το βαζάκι. Την αραιώνω με νερό, συνήθως τρία μέρη κόλλα με ένα μέρος νερό, και την ανακατεύω με ένα ξύλινο ραβδί μέχρι να γίνει ομοιόμορφη. Δεν έχω καντάρι ούτε όργανο μέτρησης στο δωμάτιο· μετράω με την παλάμη, ρίχνω λίγο νερό κάθε φορά και κοιτάζω την υφή. Όταν τρέχει αργά από το ραβδί και αφήνει ένα λεπτό ίχνος, τότε είναι έτοιμη. Αν είναι πιο πηχτή, σηκώνει το χαρτί και κάνει φουσκάλες που φαίνονται μετά το στέγνωμα.
Τον χειμώνα, με το καλοριφέρ αναμμένο, το νερό εξατμίζεται γρηγορότερα και η κόλλα πήζει μέσα στο δοχείο αν μείνει ακάλυπτη. Τον Αύγουστο, που ο βορινός τοίχος στο δωμάτιό μου βγάζει υγρασία, χρειάζομαι λιγότερο νερό γιατί ο αέρας κρατάει την υγρασία. Το σημειώνω στο τετράδιο καταγραφής, μαζί με την ημερομηνία και τι βγήκε στο τέλος, γιατί δεν θυμάμαι από μόνη μου τι έκανα τον προηγούμενο μήνα ούτε πώς είχα ανακατέψει την ποσότητα.
Πώς την απλώνω
Το μάθημα το πήρα το 2014, και το κρατάω ακόμα. Εκείνη τη χρονιά κόλλησα τη ράχη ενός βιβλίου με πολύ χοντρή κόλλα, νόμιζα πως όσο πιο πολλή βάλω τόσο πιο δυνατά θα κρατήσει. Το βιβλίο στέγνωσε σκληρό σαν πλάκα και δεν άνοιγε ούτε στο πρώτο φύλλο. Το κράτησα στο ράφι σαν υπενθύμιση, και από τότε απλώνω πάντα μια λεπτή στρώση, τόση που να φαίνεται το χρώμα του χαρτιού από κάτω χωρίς να λείπει η κόλλα.
Τρίβω την κόλλα με το δάχτυλο, από τη μέση προς τις άκρες, και πιέζω ελαφρά για να μπει ανάμεσα στα φύλλα. Δεν τη χύνω ούτε την αφήνω να μαζευτεί σε μια γωνιά. Όταν κολλάω το ενδόχαρτο, το ίδιο κάνω: μια λωρίδα τριών εκατοστών στη ράχη πρώτα, και μετά όλο το φύλλο, γυρίζοντας προσεχτικά τις γωνίες. Το πινέλο της κόλλας βοηθάει στα σημεία που το δάχτυλο δεν φτάνει, μα η αρχή είναι ίδια — λίγη κόλλα, ομοιόμορφα, χωρίς βιασύνη που να αφήνει σημάδια.
Ο χρόνος και το κλίμα
Στα Χανιά το κλίμα ορίζει πότε κολλάω. Τον Αύγουστο η υγρασία μπαίνει από τον βορινό τοίχο και μένει στο δωμάτιο. Ένα βιβλίο που κόλλησα στις δέκα το βράδυ, το πρωί ήταν ακόμα μαλακό και έτρεχε αν το πίεζα· το άφησα μια ολόκληρη μέρα κάτω από τις σανίδες με τα οκτώ τούβλα πριν το ακουμπήσω στο ράφι. Τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ αναμμένο, η ίδια κόλλα στεγνώνει σε τρεις ώρες και μπορώ να συνεχίσω την ίδια βραδιά χωρίς να περιμένω μέρες.
Δεν έχω όργανο να μετρήσω την υγρασία, την καταλαβαίνω με την παλάμη: αν ο τοίχος είναι υγρός, αφήνω περισσότερο χρόνο. Το καλοκαίρι δεν βιάζομαι, το φως κρατάει μέχρι αργά και το δωμάτιο δροσίζει αργά. Τον χειμώνα προσέχω μη στεγνώσει η κόλλα πάνω στο δοχείο πριν προλάβω να την απλώσω. Αυτές οι διαφορές είναι μικρές, μα καθορίζουν αν το βιβλίο θα ανοίγει καθαρά ή θα μένει σφιχτό και δύσκαμπτο στα δάχτυλα.
Πού σταματάω
Δεν αγγίζω βιβλίο που έχει αξία για κάποιον άλλον. Ένα βιβλίο του 1920 ή ένα οικογενειακό λεύκωμα δεν είναι δουλειά για τα χέρια μου· πηγαίνει σε συντηρητή ή μένει όπως είναι. Δεν δίνω συμβουλές για την ασφάλεια των υλικών ούτε γράφω τι πρέπει να προσέχει κανείς με τα χημικά, γιατί δεν τα έχω σπουδάσει. Ξέρω μόνο τι βγήκε στα δικά μου τετράδια, στο τραπέζι της γιαγιάς μου, και αυτό καταγράφω στο μικρό μου τετράδιο κάθε φορά.
Δεν είμαι επαγγελματίας βιβλιοδέτης και δεν παρουσιάζομαι σαν τέτοια. Ό,τι έμαθα το έμαθα δοκιμάζοντας, με σφάλματα και ξαναδοκιμές, στον ελεύθερο χρόνο μετά τη δουλειά στο φωτοτυπείο. Αν κάτι πάει στραβά, το ξηλώνω και το ξαναρχίζω, χωρίς βιασύνη. Η κόλλα είναι το πιο απλό και το πιο πεισματάρικο υλικό που έχω· όταν την σεβαστώ, κρατάει, όταν την βιάσω, μου το θυμίζει για μήνες ολόκληρες.