Αρχική › Τα εργαλεία που κρατάω › Υλικά › Το πινέλο της κόλλας
Το πινέλο της κόλλας
Το πινέλο της κόλλας είναι ένα φαρδύ, επίπεδο πινέλο που το κρατάω σε ένα βάζο δίπλα στο τραπέζι της γιαγιάς μου. Το πλένω αμέσως μετά από κάθε χρήση, γιατί έμαθα το μάθημα σκληρά: τα δυο πινέλα που δεν τα έπλυνα έγιναν πέτρα και τα πέταξα. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δεν έχω πολυτέλειες, μόνο αυτό το ένα εργαλείο που κάνει τη δουλειά του καλά.
- Αγορά
- 2015, από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης
- Πλάτος
- τρία εκατοστά, επίπεδη τρίχα
- Πού το δουλεύω
- άπλωμα κόλλας σε ράχη και ύφασμα
- Πού το φυλάω
- βάζο με νερό, μακριά από τον βορινό τοίχο
Ποιο πινέλο κρατάω
Κρατάω ένα φαρδύ πινέλο με επίπεδη τρίχα, πλάτους τριών εκατοστών, που το αγόρασα από το χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης το 2015. Δεν είναι ακριβό, ούτε φτιαγμένο ειδικά για βιβλιοδεσία· είναι από εκείνα που βρίσκεις σε κάθε κατάστημα με χρώματα. Η τρίχα του είναι σκληρή αρκετά για να απλώνει την αραιωμένη κόλλα, μα απαλή ώστε να μην σκίζει το χαρτί όταν περνάω τη ράχη και πιέζω ελαφρά με το χέρι.
Είχα παλιότερα ένα πινέλο με στρογγυλή τρίχα, μα δεν μου βγήκε ποτέ καλό με τη κόλλα· άφηνε λεκέδες και μάζευε υλικό σε μια γωνιά. Το έδωσα σε μια φίλη για τα παιδικά της ζωγραφικής. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων ο χώρος είναι λίγος, γι αυτό κρατάω μόνο το ένα, το φαρδύ, και το προσέχω σαν να είναι το μοναδικό εργαλείο που έχω — που κατά μια έννοια είναι, αφού όλα περνάνε από αυτό.
Το πλύσιμο
Το πλένω αμέσως, πριν η κόλλα πήξει πάνω στην τρίχα. Το μάθημα το πήρα με τον δύσκολο τρόπο: είχα αφήσει δυο πινέλα στο δοχείο μια νύχτα, και το πρωί είχαν γίνει σκληρά σαν πέτρα, άχρηστα. Από τότε, ό,τι κι αν γίνει, το βυθίζω σε νερό και το τρίβω με τα δάχτυλα μόλις τελειώσω. Θυμάμαι το 2014, όταν έβαλα πάρα πολλή κόλλα στη ράχη και το πινέλο δεν μπόρεσε να την απλώσει ομοιόμορφα· από τότε ξέρω ότι το εργαλείο δεν φταίει, το χέρι φταίει και η ποσότητα που διαλέγει.
Το νερό που το πλένω το αδειάζω αμέσως, δεν το αφήνω να μουχλιάσει στο βάζο. Τον χειμώνα, με το καλοριφέρ, στεγνώνει γρήγορα αν το ακουμπήσω όρθιο σε ένα ποτήρι. Τον Αύγουστο, που ο βορινός τοίχος υγραίνει, το στεγνώνω με μια παλιά πετσέτα και το βάζω στο ψηλό ράφι. Δεν το αφήνω ποτέ πλάι στον τοίχο, γιατί τραβάει την υγρασία και η τρίχα του μαλακώνει άσχημα και χάνει το σχήμα της.
Πώς το κρατάω
Το κρατάω με το χέρι χαλαρό, όχι σφιχτά, και το περνάω με φορά από τη μέση της ράχης προς τις άκρες. Η πίεση είναι ελαφρά, τόση που να βραχαίνει το χαρτί χωρίς να το τσαλακώνει. Όταν κολλάω το ενδόχαρτο, το ίδιο πινέλο περνάει την κόλλα στη λωρίδα των τριών εκατοστών, και μετά ακολουθώ με το δάχτυλο για τις γωνίες. Δεν το βουτάω βαθιά στο βαζάκι· παίρνω λίγη κόλλα κάθε φορά, γιατί η πολλή κόλλα στάζει και λερώνει το τραπέζι και το χαρτόνι από κάτω.
Στο φωτοτυπείο όπου δουλεύω βλέπω κάθε μέρα πώς οι άλλοι χειρίζονται τα πινέλα τους, μα εκεί είναι για κόλλα χαρτιού και τελείως άλλη δουλειά. Εγώ το δικό μου το κράτησα μόνο για βιβλιοδεσία, δεν το δανείζω ούτε το μπερδεύω με άλλα. Το κοντάρι του είναι ξύλινο και του έχει φθαρεί η βαφή, μα η τρίχα κρατάει ακόμα καλά μετά από τόσα χρόνια. Το μετράω με το μάτι κάθε φορά που το παίρνω, για να ξέρω αν έχασε τρίχες ή αν έχει μείνει καθαρό από την προηγούμενη φορά.
Με το ύφασμα
Όταν ντύνω το εξώφυλλο με ύφασμα, το πινέλο περνάει την κόλλα κατευθείαν πάνω στο λινό, από τη μια άκρη ως την άλλη. Το ύφασμα τραβάει την υγρασία γρήγορα, γι αυτό απλώνω ομοιόμορφα και δεν σταματάω στη μέση. Το 2017 έραψα ένα τετράδιο με πολύ χοντρή κλωστή, ο κορμός φούσκωσε και δεν χώρεσε στο εξώφυλλο που είχα ήδη ετοιμάσει· θυμήθηκα τότε πως το πινέλο και η κόλλα δεν φταίνε αν ο κορμός δεν κάθεται σωστά μέσα στο κάλυμμα. Το μάθημα ήταν για το ράψιμο, μα το πινέλο μου το θύμισε.
Το λινό που αγόρασα το 2015 έχει πυκνή ύφανση, κι εκεί το πινέλο δουλεύει καλύτερα από το δάχτυλο γιατί μπαίνει ανάμεσα στα νήματα. Αφήνω την κόλλα να μείνει λίγα λεπτά πριν εφαρμόσω το ύφασμα στο χαρτόνι, να καθίσει η υγρασία. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δεν βιάζομαι, το φως κρατάει αργά το καλοκαίρι και προλαβαίνω. Όταν τελειώνω, το πινέλο πάει κατευθείαν στο νερό, πριν προλάβει να στεγνώσει μια σταγόνα πάνω του και να τον κολλήσει.
Πού σταματάω
Δεν χρησιμοποιώ το πινέλο μου πάνω σε βιβλίο που ανήκει σε άλλον και έχει αξία. Ένα παλιό λεύκωμα ή έναν τόμο του 1920 τα αγγίζω μόνο αν μου τα δώσει ο κάτοχος για απλή επισκευή, και πάντα μετριάζοντας τις προσδοκίες. Δεν γράφω οδηγίες ασφαλείας για τα υλικά, ούτε λέω σε κανέναν τι να προσέχει με τις κόλλες· δεν τα έχω σπουδάσει, ξέρω μόνο τι έκανα εγώ και τι βγήκε στο τέλος της κάθε δουλειάς.
Δεν λέω ότι ξέρω την τέχνη της βιβλιοδεσίας· απλώς βρήκα έναν τρόπο με τα λιγοστά μου εργαλεία που μου βγαίνει καθαρά. Το πινέλο είναι το πιο ταπεινό κομμάτι της δουλειάς, μα αν λείπει, όλα σταματάνε. Στα Χανιά, μετά τη βάρδια στο φωτοτυπείο, κάθομαι στο τραπέζι της γιαγιάς και δουλεύω όσο προλαβαίνω, χωρίς βιασύνη και χωρίς διπλώματα. Αν πάει στραβά, το ξηλώνω· το πινέλο περιμένει στο βάζο του.