Αρχική › Τα εργαλεία που κρατάω › Επισκευή › Το κοπίδι
Το κοπίδι
Έχω το ίδιο κοπίδι πάνω στο τραπέζι της γιαγιάς μου από το 2015, στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δίπλα στην κουζίνα. Το κρατάω επειδή αλλάζω μόνο τη λάμα όταν αμβλύνει και το υπόλοιπο σώμα μού κάθεται καλά στο χέρι όταν κόβω. Όταν το φωτοτυπείο κλείνει, το βράδυ, είναι το πρώτο εργαλείο που πιάνω πριν αρχίσω οποιαδήποτε δουλειά με χαρτί ή χαρτόνι.
- Χρονιά απόκτησης
- 2015
- Μήκος λάμας
- 18 χιλιοστά
- Πού το χρησιμοποιώ
- στο κόψιμο χαρτιού και χαρτονιού
- Πού το φυλάω
- στο ψηλό ράφι, μακριά από τον βορινό τοίχο
Πώς έφτασε στο δωμάτιό μου
Ξεκίνησα την βιβλιοδεσία το 2013, όταν μια γειτόνισσα μού έδωσε ένα κουλούρι κερωμένης λινής κλωστής και ένα παλιό σουβλί. Τότε δεν είχα κοπίδι· έκοβα τα περιθώρια με το ψαλίδι του φωτοτυπείου, που μου το δάνειζαν όσο ήμουν ακόμα στην αρχή και μάθαινα πού πέφτει το χέρι. Το 2015 πήγα στο χαρτοπωλείο της παλιάς πόλης και αγόρασα το κοπίδι που κρατάω ακόμα, ένα απλό εργαλείο με μεταλλικό σώμα και πλαστική λαβή, που ανοίγει με έναν μοχλό για να γλιστρήσει η φθαρμένη λάμα μπροστά.
Το κράτησα γιατί το βάρος του μού ταιριάζει όταν εργάζομαι στο τραπέζι της γιαγιάς μου, το ίδιο που έχει γίνει η βάση όλης μου της δουλειάς εδώ και χρόνια. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δεν χωράνε πολλά πράγματα, οπότε ένα εργαλείο που κάθεται καλά στο χέρι αξίζει περισσότερο από δέκα καινούργια που θα έμεναν άχρηστα. Το πρώτο διάστημα το άφηνα πάνω στο τραπέζι, μα η υγρασία του βορινού τοίχου το σκούριαζε στις αρθρώσεις, και από τότε το μετακίνησα στο ψηλό ράφι μαζί με τα υπόλοιπα υλικά μου, μακριά από τον τοίχο.
Το κόψιμο του χαρτιού
Όταν κόβω ένα τετράδιο ή μια στοίβα φύλλων, ακουμπάω τον χάρακα πάνω στη γραμμή και κατεβάζω τη λάμα με σταθερό χέρι, χωρίς να πιέζω παραπάνω από όσο χρειάζεται. Το τραπέζι της γιαγιάς μου είναι λίγο ανώμαλο σε μια γωνία, οπότε προσέχω να στηρίζω τον χάρακα με το άλλο χέρι ώστε να μη γλιστρήσει την ώρα που κόβω. Τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ αναμμένο, το χαρτί είναι στεγνό και κόβεται καθαρά, ενώ τον Αύγουστο η υγρασία του δωματίου το μαλακώνει και πρέπει να περνάω την ίδια γραμμή δυο φορές.
Μετράω πάντα το σημείο πριν κατεβάσω τη λάμα, γιατί ένα λάθος κόψιμο σε ένα δωμάτιο έξι τετραγώνων σημαίνει χαμένα φύλλα που δεν αντικαθίστανται εύκολα. Τα περισσότερα χαρτιά μου είναι από τα περιθώρια που πετάει το φωτοτυπείο κάθε Παρασκευή, οπότε δεν σπαταλώ τίποτα αγορασμένο, μα ούτε και θέλω να τα ξανακόψω από την αρχή. Όταν η άκρη βγαίνει λοξή, την ισιώνω με λίγο γυαλόχαρτο και συνεχίζω, χωρίς να πετάξω ολόκληρο το τετράδιο.
Η αλλαγή της λάμας
Η λάμα αμβλύνει μετά από αρκετά κόψιμα, και το καταλαβαίνω όταν το χαρτί δεν κόβεται καθαρά αλλά τσαλακώνει στην άκρη και αφήνει μια τριχωτή γραμμή. Τότε τραβάω τον μοχλό, γλιστράω τη φθαρμένη λάμα έξω και την αντικαθιστώ με καινούργια από το μικρό κουτί που κρατάω δίπλα στο πινέλο μου. Δεν περιμένω να γίνει επικίνδυνη· ένα αμβλύ κοπίδι γλιστράει πιο εύκολα από ό,τι ένα κοφτερό, και το γλίστρημα σε ένα στενό δωμάτιο σημαίνει κόψιμο στο δάχτυλο ή χάραγμα πάνω στο ξύλο.
Προσέχω να μην αφήνω τις παλιές λάμες ανοιχτές πάνω στο τραπέζι· τις μαζεύω σε ένα μικρό χάρτινο κουτί και τις πετάω μαζί με τα υπόλοιπα από το φωτοτυπείο την Παρασκευή. Το 2019 άφησα μια στοίβα χαρτόνι στο πάτωμα του μπάνιου μέσα σε νάιλον σακούλα, το χαρτόνι τράβηξε υγρασία, φούσκωσε στις άκρες και δεν ξανακόλλησε ποτέ σωστά· από τότε όλα τα υλικά μου, ακόμα και οι λάμες, μένουν σε χάρτινες θήκες στο ψηλό ράφι, μακριά από τον τοίχο και την υγρασία.
Στην προετοιμασία του ραψίματος
Πριν ράψω ένα τετράδιο, κόβω τα φύλλα στο ίδιο μήκος με το κοπίδι, γιατί αν μια άκρη προσκρούει παραπάνω από τις άλλες, το ράψιμο βγαίνει στραβό και η ράχη δεν ισιώνει με τίποτα. Χρησιμοποιώ τον χάρακα για να ορίσω την ίδια γραμμή σε όλα τα φύλλα, και μετά κόβω αναδιπλώνοντας λίγα τη φορά, όχι ολόκληρη τη στοίβα μονομιάς. Τα βιβλία που φτιάχνω για επισκευή τα βρίσκω στο παζάρι της Κυριακής, όλα μεταχειρισμένα και φθηνά, και συχνά έρχονται με άκρες τσαλακωμένες που πρέπει να ισιώσω πριν τα ακουμπήσω στο τραπέζι.
Όταν ετοιμάζω τις σελίδες για το ράψιμο σε ταινίες, κόβω και μια λωρίδα χαρτονιού που θα μπει πίσω από τη ράχη, πάντα με το ίδιο κοπίδι και πάντα πάνω σε μια σανίδα για προστασία. Έτσι το ξύλο της γιαγιάς μου μένει ανέπαφο και η λάμα δεν χτυπάει στο τραπέζι όταν φτάνει στο τέλος της γραμμής. Η συνήθεια αυτή μού γλίτωσε αρκετές φορές από το να χαράξω το τραπέζι χωρίς να το καταλάβω.
Φθορά και τι προσέχω
Το μεταλλικό σώμα του κοπιδιού αντέχει, μα οι αρθρώσεις του μοχλού είναι αυτές που πάσχουν πρώτες, ιδίως τον Αύγουστο που ο βορινός τοίχος βγάζει υγρασία και το δωμάτιο μυρίζει νοτισμένο το πρωί. Τότε το λαδώνω ελαφρά στις αρθρώσεις με λίγο λάδι από την κουζίνα και το αφήνω ανοιχτό να στεγνώσει πριν το ξαναφυλάξω στο ράφι. Δεν το αφήνω ποτέ πάνω στο τραπέζι το βράδυ, γιατί το πρωί θα το βρω σκουριασμένο και το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να αλλάξω λάμα και να ελπίζω.
Προσέχω επίσης να μην το χρησιμοποιώ πάνω σε υφάσματα ή πάνω στο εξώφυλλο αφού έχει κολλήσει, γιατί γλιστράει και χαράζει το χρώμα. Όταν τελειώνω, το σκουπίζω με ένα στεγνό πανί από τα περιθώρια του φωτοτυπείου και το γυρίζω στη θήκη του στο ψηλό ράφι. Ένα εργαλείο που κρατάς δέκα χρόνια αξίζει αυτή την προσοχή, και το κοπίδι μου είναι από τα λίγα που δεν άλλαξα ποτέ με καινούργιο.