Αρχική › Οι τεχνικές που έμαθα › Επισκευή › Η αφαίρεση της παλιάς κόλλας
Η αφαίρεση της παλιάς κόλλας
Όταν ένα παλιό βιβλίο έρχεται από το παζάρι της Κυριακής, η ράχη του είναι συχνά γεμάτη κόλλα που έχει σκληρύνει και τσιτώσει με τα χρόνια. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δίπλα στην κουζίνα, με τον βορινό τοίχο που μουλιάζει τον χειμώνα, προσπαθώ να τη βγάλω χωρίς να σκίσω το χαρτί. Δεν αγγίζω ποτέ βιβλίο που ανήκει σε άλλον και έχει αξία· επισκευάζω μόνο όσα αγοράζω η ίδια μεταχειρισμένα.
Με λίγα λόγια
- Ελέγχω αν η κόλλα είναι νερού ή ζεστής επεξεργασίας, για να διαλέξω τρόπο.
- Βρέχω τη ράχη με χλιαρό νερό και περιμένω δέκα λεπτά να μαλακώσει.
- Ξύνω την κόλλα με το κοπίδι, με την κόψη προς τα πάνω, προσεκτικά.
- Ξαναβρέχω όσες φορές χρειαστεί, λίγο λίγο, για να μη λιώσει το χαρτί.
- Στεγνώνω το βιβλίο κάτω από τις σανίδες με τα οκτώ τούβλα για μέρες.
Πώς καταλαβαίνω τι είδους κόλλα είναι
Πριν αγγίξω τίποτα, κοιτάζω τη ράχη από κοντά στον πάγκο της γιαγιάς μου, το βράδυ, όταν γυρίζω από το φωτοτυπείο. Αν η κόλλα είναι θαμπή και τρίβεται σαν σκόνη, είναι συνήθως κόλλα νερού και φεύγει εύκολα. Αν είναι γυαλιστερή και σκληρή, έχει περαστεί με ζεστή επεξεργασία και θέλει περισσότερο χλιαρό νερό και υπομονή. Δεν το υποστηρίζω με σιγουριά κάθε φορά· το καταλαβαίνω δοκιμάζοντας σε μια μικρή γωνιά.
Δεν χρησιμοποιώ ποτέ υλικά που δεν ξέρω τι περιέχουν. Αν η κόλλα μου μοιάζει ύποπτη ή το χαρτί από κάτω είναι πολύ λεπτό, σταματάω. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δεν έχω όργανα, οπότε κρίνω με το μάτι και με την παλάμη. Ο βορινός τοίχος τον Φεβρουάριο είναι στεγνός και κρύος, τον Αύγουστο υγρός· αυτό αλλάζει πόσο γρήγορα στεγνώνει το νερό που βάζω. Δεν μαντεύω πέρα από όσα βλέπω.
Το βρέξιμο με χλιαρό νερό
Παίρνω το πινέλο, το βρέχω σε χλιαρό νερό και περνάω τη ράχη αργά, λίγα εκατοστά κάθε φορά. Δεν το παραβρέχω· θέλω το νερό να μπει στην κόλλα, όχι να μουλιάσει το χαρτί. Το αφήνω έτσι για δέκα λεπτά να μαλακώσει. Τον Αύγουστο, με την υγρασία στα Χανιά, η κόλλα μαλακώνει γρηγορότερα γιατί ο αέρας κρατάει την υγρασία· τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ, στεγνώνει σε τρεις ώρες και πρέπει να ξαναβρέχω συχνά.
Αν μετά τα δέκα λεπτά η κόλλα δεν έχει μαλακώσει, ξαναβρέχω και περιμένω άλλα πέντε. Δεν ρίχνω ποτέ το βιβλίο μέσα σε λεκάνη με νερό· το βρέχω μόνο στη ράχη, γιατί αν μουλιάσουν οι σελίδες θα ζαρώσουν και δεν ισιώνουν μετά. Πλένω το πινέλο αμέσως με τρεχούμενο νερό, γιατί το 2014 άφησα ένα βρεγμένο με κόλλα και έγινε πέτρα. Τώρα το πλένω κάθε φορά πριν το ακουμπήσω.
Το ξύσιμο με το κοπίδι
Με το κοπίδι ξύνω την κόλλα, κρατώντας την κόψη προς τα πάνω για να μην μπήξω το χαρτί. Ξεκινώ από μια άκρη και προχωρώ σιγά, λίγο λίγο, όσο η κόλλα είναι ακόμα μαλακή. Αν στεγνώσει πριν τελειώσω, ξαναβρέχω. Το δωμάτιο είναι στενό, οπότε ακουμπώ το βιβλίο πάνω στη σανίδα και εργάζομαι με το φως της λάμπας να πέφτει πάνω στη ράχη.
Δεν προσπαθώ να βγάλω όλη την κόλλα με την πρώτη. Βγάζω τη σκληρή στρώση και αφήνω την παλιά βάση που κρατάει το χαρτί ενωμένο. Το 2017 πίεσα πολύ το κοπίδι και έκοψα τις άκρες των φύλλων· το βιβλίο έγινε άχρηστο σε εκείνο το σημείο. Από τότε ξύνω ελαφρά και ελέγχω συνέχεια τι μένει. Ό,τι είναι μαλακό φεύγει· ό,τι είναι δεμένο με το χαρτί μένει.
Το ξαναβρέξιμο και η υπομονή
Η κόλλα των παλιών βιβλίων δεν φεύγει με μια φορά. Ξαναβρέχω τη ράχη όσες φορές χρειαστεί, κάθε φορά λίγο νερό και λίγη αναμονή. Δεν βιάζομαι· αν βάλω πολύ νερό μαζί, το χαρτί στις άκρες αρχίζει να λιώνει και τότε χαλάω αυτό που προσπαθώ να σώσω. Μετράω τον χρόνο με το τετράδιό μου: ημερομηνία, πόσο νερό, πόσα λεπτά, τι έμεινε στο τέλος.
Τον Αύγουστο αφήνω περισσότερο χρόνο ανάμεσα στα βρέξιμα, γιατί η υγρασία κρατάει το νερό μέσα στην κόλλα. Τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ αναμμένο, το νερό φεύγει γρήγορα και πρέπει να ξαναβρέχω στα δύο λεπτά. Το 2019 άφησα χαρτόνι μέσα σε νάιλον σακούλα στο μπάνιο και φούσκωσε από την υγρασία· από τότε κρατάω τα υλικά σε χάρτινες θήκες, στο ψηλό ράφι, μακριά από τον τοίχο. Εδώ δεν είμαι συντηρήτρια ούτε έχω σπουδάσει τίποτα· μαθαίνω δοκιμάζοντας.
Το στέγνωμα και το πρέσιμο
Όταν φύγει η παλιά κόλλα, αφήνω το βιβλίο να στεγνώσει λίγο στον αέρα, όρθιο, για μισή ώρα. Μετά το κλείνω και το βάζω ανάμεσα στις δυο σανίδες με τα οκτώ τούβλα. Το αφήνω έτσι για τρεις μέρες, για να καθίσει το χαρτί και να μη ζαρώσει. Τον Αύγουστο, με την υγρασία, ένα βιβλίο κολλημένο στις δέκα το βράδυ το πρωί είναι ακόμα μαλακό, οπότε περιμένω μια μέρα παραπάνω.
Μετά το πρέσιμο, το βιβλίο πάει στο ψηλό ράφι, σε χάρτινη θήκη. Δεν το βάζω ποτέ σε νάιλον, γιατί το χαρτόνι τραβάει υγρασία και φουσκώνει, όπως έπαθα το 2019. Το εξώφυλλο μένει μια ολόκληρη μέρα κάτω από βάρος πριν μπει στο ράφι, για να ισιώσει. Δεν πουλάω τίποτα από όσα φτιάχνω ούτε λέω ότι είμαι ειδικός· ερασιτέχνης είμαι και τα λάθη μου τα βλέπω με τα μάτια μου.