Αρχική › Οι τεχνικές που έμαθα › Επισκευή › Η επισκευή της ράχης
Η επισκευή της ράχης
Όταν η ράχη ενός βιβλίου χαλάει, οι σελίδες αρχίζουν να φεύγουν η μία από την άλλη και το εξώφυλλο κρέμεται. Τα περισσότερα από αυτά τα βιβλία τα βρίσκω στο παζάρι της Κυριακής, φθηνά και μεταχειρισμένα, και τα φέρνω στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δίπλα στην κουζίνα. Εκεί, στο βορινό τοίχο που μουλιάζει τον χειμώνα, προσπαθώ να τους δώσω μια δεύτερη ζωή χωρίς να πειράξω ποτέ κάτι που ανήκει και έχει αξία για κάποιον άλλον.
Με λίγα λόγια
- Ελέγχω πρώτα αν η ζημιά είναι στη ραφή ή στην κόλλα της ράχης.
- Ξηλώνω το παλιό νήμα με το σουβλί και το κοπίδι, προσεκτικά.
- Μαλακώνω την παλιά κόλλα με χλιαρό νερό και την αφαιρώ με το κοπίδι.
- Ξαναράβω τα τετράδια στις ταινίες με λινή κλωστή, όχι πολύ χοντρή.
- Αφήνω το βιβλίο κάτω από τις σανίδες με τα οκτώ τούβλα για μέρες.
Πώς καταλαβαίνω ότι η ράχη χάλασε
Το πρώτο σημάδι είναι το εξώφυλλο που λυγίζει μόνο του όταν το βιβλίο στέκεται όρθιο στο ράφι. Το παρατηρώ στον πάγκο της γιαγιάς μου, το βράδυ, μετά τη δουλειά στο φωτοτυπείο, όταν το φως πέφτει πλάγια και φαίνονται οι ρωγμές στη ράχη. Ανοιγοκλείνω λίγες σελίδες από το μέσον και βλέπω αν οι τσίμπλες κρατούν ακόμα ή αν το νήμα έχει κοπεί μέσα.
Άλλοτε η ζημιά είναι μόνο στην κόλλα: η ράχη έχει σκληρύνει και τα τετράδια γλιστρούν. Άλλοτε το νήμα έχει σαπίσει και τα φύλλα πέφτουν μόνα τους στο τραπέζι. Ξεχωρίζω τα δύο γιατί η δουλειά που ακολουθεί είναι διαφορετική. Στο δωμάτιο των έξι τετραγώνων δεν βιάζομαι· κοιτάζω το βιβλίο από κοντά και αποφασίζω πριν ακουμπήσω οτιδήποτε. Δεν μετράω την υγρασία με όργανο, την καταλαβαίνω με την παλάμη στον βορινό τοίχο.
Το ξήλωμα της παλιάς ραφής
Ξεκινώ πάντα από το ξήλωμα. Βάζω το βιβλίο ανάσκελα στον πάγκο και με το σουβλί ανοίγω τις τρύπες που είχε αφήσει το παλιό νήμα, μία μία. Δεν τραβάω απότομα· αν το νήμα έχει κολλήσει με την πάροδο των χρόνων, το κόβω με το κοπίδι σε μικρά κομμάτια και το βγάζω τσίμα τσίμα. Το δωμάτιο είναι στενό και ο βορινός τοίχος κρατάει το κρύο, οπότε δουλεύω με το παράθυρο κλειστό τον Φεβρουάριο για να μην παγώνει η κόλλα που θα βάλω μετά.
Όταν βγουν όλα τα τετράδια, τα μετράω. Μια φορά ξέχασα να τα μετρήσω πριν και έραψα δεκατέσσερα, για να ανακαλύψω ύστερα ότι το ένα είχε οκτώ φύλλα αντί για τέσσερα· το ξήλωσα όλο από την αρχή. Τώρα τα μετράω πριν ακουμπήσω τη βελόνα. Τα ακουμπώ σε σειρά πάνω στη σανίδα, από το πρώτο ως το τελευταίο, και σημειώνω στο τετράδιό μου πόσα είναι και πόσες σελίδες έχει το καθένα. Έτσι ξέρω ακριβώς τι θα ξαναράψω.
Το μαλάκωμα και το καθάρισμα της ράχης
Η παλιά κόλλα στη ράχη είναι σκληρή και τσιτωμένη. Παίρνω ένα πινέλο, το βρέχω σε χλιαρό νερό και περνάω τη ράχη αργά, λίγα εκατοστά κάθε φορά. Την αφήνω να μουλιάσει για δέκα λεπτά, ούτε παραπάνω, γιατί το χαρτί στις άκρες αρχίζει να λιώνει αν μείνει πολύ. Τον Αύγουστο, με την υγρασία στα Χανιά, το νερό μπαίνει βαθύτερα και η κόλλα μαλακώνει γρηγορότερα· τον Φεβρουάριο, με το καλοριφέρ αναμμένο, στεγνώνει σε τρεις ώρες και πρέπει να βιάζομαι λιγότερο.
Μετά το μούλιασμα, με το κοπίδι ξύνω την κόλλα από τη ράχη, προσεκτικά, με την κόψη προς τα πάνω για να μην κόψω το χαρτί. Δεν θέλω να φύγει όλη· αρκεί να φύγει η σκληρή στρώση που εμπόδιζε τα τετράδια να κινούνται. Ό,τι μένει είναι η βάση που θα κρατήσει την καινούργια κόλλα. Πλένω το πινέλο αμέσως μετά, με τρεχούμενο νερό, γιατί δύο πινέλα που δεν τα έπλυνα έγιναν πέτρα και τα πέταξα.
Το ξαναράψιμο στις ταινίες
Παίρνω τις ταινίες από ύφασμα βιβλίου, τις κολλάω με λίγη κόλλα πάνω στη ράχη και περιμένω να κολλήσουν καλά. Μετά ράβω τα τετράδια πάνω τους με λινή κλωστή, με την ίδια σειρά που είχαν. Η βελόνα περνάει από τις τρύπες που άνοιξα με το σουβλί και το νήμα τραβιέται σφιχτά αλλά όχι τόσο που να μαζεύει το χαρτί. Στο πλαίσιο ραφής στηρίζω το βιβλίο όρθιο για να βλέπω την πορεία του νήματος.
Η κλωστή δεν πρέπει να είναι χοντρή. Το 2017 έραψα ένα βιβλίο με κλωστή πολύ χοντρή, ο κορμός φούσκωσε και δεν χώρεσε στο εξώφυλλο που είχα ήδη φτιάξει· το άφησα στην άκρη σαν μάθημα. Τώρα διαλέγω λινή κλωστή λεπτή, την ίδια που μου έδωσε η γειτόνισσα το 2013 μέσα σε ένα κουλούρι. Όταν τελειώσει το ράψιμο, δένω το νήμα σφιχτά στην τελευταία ταινία και κόβω το περισσεύον με το κοπίδι.
Το πρέσιμο και η ξεκούραση
Μόλις τελειώσει το ράψιμο, κλείνω το βιβλίο και το βάζω ανάμεσα στις δυο σανίδες που έχω φορτώσει με οκτώ τούβλα. Το αφήνω έτσι για τέσσερις μέρες, για να πιάσει η κόλλα και να καθίσει η ράχη. Τον Αύγουστο, με την υγρασία, ένα βιβλίο κολλημένο στις δέκα το βράδυ το πρωί είναι ακόμα μαλακό, οπότε περιμένω περισσότερο. Τον Φεβρουάριο στεγνώνει γρηγορότερα, αλλά πάλι δεν το βγάζω πριν περάσουν οι μέρες.
Όταν τελειώσει το πρέσιμο, το βιβλίο πάει στο ψηλό ράφι, μακριά από τον βορινό τοίχο, σε χάρτινη θήκη και όχι σε νάιλον. Το 2019 άφησα μια στοίβα χαρτόνι στο πάτωμα του μπάνιου μέσα σε νάιλον σακούλα· το χαρτόνι τράβηξε υγρασία, φούσκωσε στις άκρες και δεν ξανακόλλησε ποτέ σωστά. Από τότε όλα τα υλικά μου μένουν σε χάρτινες θήκες, πάνω στο ράφι, μακριά από κάθε τοίχο. Δεν είμαι επαγγελματίας βιβλιοδέτης· απλώς μαθαίνω από τα δικά μου λάθη.